Catalog

E vishon UPN  Foto di kandidatonan Plan Desaroyo Nashonal Berdadero Lider Entrega di lista Palabra di un hóben The Triangle of Success Full time Profil Programa di akshon

Programa di akshon Un Pueblo Nobo (RESUMEN)

  1. INTRODUKSHON

Na momentu ku nos ta na un krusada importante pa futuro di nos pais, riba 20 di aprel 2007 un biaha mas pueblo ta bai hasi uzo di su derecho demokrátiko pa skohe su representantenan den Konseho Insular i asina tambe yega na un Kolegio Ehekutivo pa e teritorio insular di Kòrsou.  Durante di e periodo di gobernashon aki pueblo di Kòrsou riba 8 di aprel 2005 a ekspresá su deseo di tin un Kòrsou outónomo den reino Hulandes.Den atendementu ku kambio di struktura estatal, na momentu ku a yega na e “Slotverklaring” dia 2 di novèmber 2006 kual ta e akuerdo di prinsipio ku Kòrsou, Sint Maarten, Antia Hulandes i Hulanda a sera i ku ta base pa e konferensha di mesa rondó ku mester tuma lugá na kuminsamentu di 2007, e divishon eksistente a keda manifestá i gobièrnu insular a bolbe kambia pa unu ku ta kontra e “Slotverklaring” aki.                                                                                                                Partido “ Un Pueblo Nobo” no ta djis un partido polítiko pero siendo parti di un movementu (“ Movementu pa desaroyo nashonal di Kòrsou”) ku ta konsiderá pueblo di Kòrsou komo e rekurso mayor pa su desaroyo, a fórmula su programa di akshon pa elekshon di Konseho Insular 2007 basá riba un plan pa desaroyo nashonal di Kòrsou titulá: “ Na kaminda pa un Pueblo Nobo”  E programa di akshon ku ta enserá un plan soshal, ekonómiko i finansiero pa desaroyo general di nos pais, no por ta lòs for di un plan pa desaroyo personal di suidadanonan, di  kasnan di famia i  di barionan.  Den e plan di gobernashon aki, nos por mira kon kada área di gobernashon ta ligá ku otro i kon si nos traha na un forma integral nos por logra desaroyo di nos pais pa alkanse di un Kòrsou próspero.  

2. ASUNTUNAN GENERAL  

2.1 ATENSHON SPESIAL PA E EMPLEADO PÚBLIKO I BON GOBERNASHON

Empleadonan públiko ta di vital importansha pa gobernashon di nos pais. Pa e motibu aki mes, e ta e promé tópiko ku nos ta trata den e plan di akshon aki.Den e strategianan menshoná den e sekshon aki, UPN ta indiká algun punto esenshal pa garantisá un bon gobernashon.

KÓDIGO DI PROFESHON.                                                                       Den e kódigo di profeshon ta keda indiká, kon e empleado públiko por ehersé su trabou i kiko e mester atené su mes na dje pa por desplegá konfiansa i integridat.                                                                                 Pues atenshon dirigí riba tantu kalidat di e personal komo riba nan siguridat, salú i bienestar ta kondishonnan indispensabel.  UPN ta kere ku mester dediká atenshon speshal riba e siguiente kuater áreanan ku ta regardá e empleado públiko: Kontenido i organisashon di trabou, sirkunstanshanan di trabou, relashonnan di trabou i kondishonnan di trabou. Hasiendo esaki, nos ta krea empleadonan públiko satisfecho i motivá pa hasi nan trabou.  UPN lo lucha tambe pa den e próksimo gobièrnu evaluá kondishonnan di trabou ku e “Komishon pa Mehorá Kondishonnan di Trabou Sekundario” a yega di rekomendá i ehekutá tur esnan ku ta “budget neutraal” mas pronto posibel.  

KÓDIGO DI PROFESHON.                                                                      Den e kódigo di profeshon ta keda indiká, kon e empleado públiko por ehersé su trabou i kiko e mester atené su mes na dje pa por desplegá konfiansa i integridat. un kódigo di kondukta pa mandatarionan i miembronan di Konseho Insular.

KÓDIGO DI SOLISITUT. Den e kódigo aki mester keda kla stipulá kiko ta ser rekerí, pa un persona wòrdu aseptá den servisio di gobièrnu.

DISPENSASHON DI TRABOU PA MOTIBU DI PATERNIDAT         UPN trahando na famianan funshonal di kual tata i mamanan responsabel ta forma un parti integral,  ta kere  firmemente ku ta tur dos mayor mester wòrdu enkargá ku kuido intensivo di e yu despues ku esaki nase. E areglo ku UPN ta proponé aki ta konta pa parehanan kasá òf parehanan kaminda por papia di  konvivensia duradero (“duurzame samenleving”).

PROBLEMA DI DEBENAN DI ÁMTENARNAN.                                    E situashon finansiero di vários ámtenar ta delikado, ku konsekuensha ku hopi biaha nan tin ku akudí na mas ku un instansha finansiero pa un fiansa personal. Pa e motibu aki mester duna sosten na e amtenar den maneho di su presupuesto personal i familiar i intermediá p’e den saneamentu di su debenan.

AREGLO DI AKSIDENTE NA TRABOU.                                                 A keda konstatá ku e areglo eksistente riba tereno di aksidente na trabou a bira antikuá. Mester  por duna e ámtenar i su famia garantia finansiero i material, pa nan por keda kumpli ku nan obligashonnan.Tambe e areglo mester kontené fasilidatnan di guia soshal i médiko, di moda ku esun konserní i/òf su famia por sigui ku e patronchi normal di bida.   

STRATEGIANAN:

*      Laga inventarisá den tur servisio di gobièrnu insular kontenido i organisashon di trabou, sirkunstansha di trabou, relashon di trabou i kondishonnan di trabou.                                                                                                     *      Ankrá e trayekto di integridat den e aparato públiko pa medio di “audits” nan anual.                                                                                                                                          *      Introdusí un kódigo di kondukta ankrá den lei pa mandatarionan i miembronan di Konseho Insular.                                                                                       *      Implementá un kódigo di solisitut pa señalá i evitá  defisiensia den e aparato públiko.                                                                                                                                  *      Amplia, pa medio di regla i kondishonnan kla stipulá, dianan ku un tata ta haña liber di trabou despues ku su esposa/partner kaba di duna lus.                      *      Bini ku un maneho di ARBO pa kasonan di malesa of guia of drechamentu di e medio-ambiente ku mester ser duna na empleadonan.                                           *      Sostené e empleado públiko riba tereno soshal pa medio di entre otro un guia integral kon pa manehá un presupuesto personal/familiar i intermediashon den saneamentu di debe.                                                                                                          *      Fortifika e Asosashon VOSERA di tal forma ku e por ofresé tambe posibilidat di opvang di yunan di amtenarnan. Organisá aktividat pa amtenarnan diskutí riba sierto temanan di aktualidat i establesé un sentro rekreativo-deportivo, pa amtenarnan.                                                                                                                            *      Introdusí un areglo pa aksidente na trabou ku ta kontené entre otro guia adekuá di e empleado públiko i/òf su famia den kaso di un aksidente ku leshon temporal òf permanente den ehekushon di su trabou.                                                  *      Krea areglonan pa i guia e empleado públiko ora e ta bai bandoná e proseso laboral.                                                                                                                                  *      Implementá normanan mínimo ku Gobièrnu mester kumpli ku n’e pa kuadra ku normanan di bon gobernashon;                                                                                     *      Introdusí trainingnan general di “klantgerichtheid” (servisio di klientela) den e aparato, spesífikamente pa tur empleado ku ta e promé punto di kontakto di e kliente ku Gobiernu;                                                                                                           *      Fortifiká e instituto di “ombudsman”;                                                                       *      Krea un unidat independiente pa Konseho Insular ku ta ofresé miembronan di Konseho Insular guia i sosten riba terenonan finansiero, hurídiko i finansiero-ekonomiko;                                                                                                                              *      Hasi máksimo uso di e oportunidatnan di e programa “Bestuurlijke Ontwikkeling” pa desaroyá e forsa di e aparato públiko basá sí riba nos mes nesesidat i prioridatnan;                                                                                                      *      Stimulá establesementu di un unidat di “Transparancy International” na Kòrsou.                                                                                                                                    *      Kambia e “kiesreglement” di tal forma ku den futuro lo no tin mester mas di un sistema di koalishon pa goberná Kòrsou;                                                                   *      Stimulá uso di “deeltijdarbeid” den Gobièrnu;                                                        *      Desaroyá un vishon ekonómiko i soshal pa Kòrsou                                                *      Desaroyá un vishon pa ku futuro tarea di gobièrnu di Kòrsou                            *      Atraé i mantené “kader” profeshonal                                                                          *      Instituí i mantené disiplina presupuestal ku “checks and balances”                 *      Desaroyá i instituí empoderamentu soshal                                                               *      Despues ku logra un vishon kla pa Kòrsou i su gobernashon hasi esaki konosí den tur área di e komunidat                                                                                   *      Trese kordinashon entre diferente prosesonan ku ta kanando manera: “Vishon pa Pais Kòrsou”, Masterplan, SEI pa Kòrsou, Trayekto “klantgerichtheid” di gobièrnu, ISO i trayekto di kalidat.        

2.2 STRUKTURA ESTATAL                                                                    Tur e kombersashon i diskushonnan pa realisá un struktura estatal nobo  a resultá na novèmber 2006 den firmamentu di e tan famoso “Slotverklaring Bestuurlijk Overleg”, e akuerdo final.                             Un Pueblo Nobo a hasi e siguiente análisis, di e dokumento aki. 

PUNTONAN POSITIVO DI E ”SLOTVERKLARING”:                     Finansa: e prinsipal aspekto positivo di e dokumento ta e solushon ku e ta brinda pa e problemanan finansiero ku nos pais ta travesando. E dokumento ta obligá nos na mantené tambe un disiplina finansiero fuerte loke lo sòru pa un finansa públiko mas salú.                                  Hustisia: mas kontròl riba nos kadena hudisial.  

PUNTONAN NEGATIVO DI  E "SLOTVERKLARING”                                                                 Konsekuensha pa nos outonomia:   e “Slotverklaring” aki ta krea un situashon kaminda e pais Hulanda via di gobièrnu di Reino i su propio “Ministerraad” ta haña mas outoridat riba áreanan ku segun Statüt ta responsabilidat di e paisnan outónomo manera Finansa i Hustisia.   E rais di nos problemanan aktual no ta nos struktura estatal, sino e mal funshonamentu di nos komunidat i nos gobernashon.  Un Pueblo Nobo ta konvensí ku solushon pa nos problemanan no ta sintá den e diskushonnan tokante nos struktura estatal na promé lugá, sino den invershon den desaroyo di nos pueblo. Un Pueblo Nobo ta di opinion ku mas ku nunka ta importante pa fiha nos atenshon riba formashon di nos pueblo. Pa e motibu aki Un Pueblo Nobo a skohe konsientemente pa fiha nos energia i atenshon riba nos “core business” ku ta desaroyo di nos pueblo na promé lugá i lo duna su aporte pa sigui negoshá riba kualke struktura i proseso ku ta garantisá madures i desaroyo di nos pueblo, pues tambe “Slotverklaring”.   

3. BIENESTAR SOSHAL/KALIDAT DI BIDA                                        Un Pueblo Nobo ta kere ku tur pueblo mester ta kapas pa rekonosé,  desaroyá i desplegá su abilidatnan optimalmente.  Pa logra bienestar soshal di un pueblo pues ta di sumo importansha pa duna atenshon speshal na tantu e aspekto físiko, esun emoshonal komo esun soshal i spiritual.  

3.1. Pobresa en general                                                                             Mester hiba un maneho soshal ku ta satisfasé nesesidat di trabou, bibienda i otro nesesidatnan básiko pa tur siudadano, ku al final mester por  guia na nan desaroyo integral. Kolaborashon entre e aktornan prinsipal manera gobièrnu, sektor empresarial i sektor partikular ku ta konsistí di organisashonnan ku ta traha riba tereno soshal, ta imperativo.

3.1.1. Kombatimentu di pobresa den bario                                             A yega tempu pa na un manera strukturá kondusí diferente tipo di inventario den bario pa konosé e situashon real di e bario (problemanan, nesesidatnan etc.) i asina bini ku un plan di akshon konkreto pa traha na mehorashon di kalidat di bida den barionan.

3.1.2. Trabou i entrada

No por atendé ku e problema material di un bario sin trata na solushoná problemanan soshal kultural–emoshonal i mental ku  poblashon di e bario tin. E bienestar general di e poblashon di kada bario mester ta punto di salida. Pa por alkansá esaki mester traha entre otro riba: informashon enkuanto salubridat, kursonan di alfabetisashon, kursonan di presupuesto familiar, kursonan di sosten na i desaroyo di mayornan tantu personalmente i tambe pa ku edukashon di yunan, enseñansa pa mayornan i demas adultonan ku a kai for di enseñansa, rekreashon pa  i sosten na grandinan, yudansa na mamanan soltero, prevenshon di uso di alkohòl i droga i informashon amplio enkuanto esaki, drechamentu di kasnan, kursonan di abilidat soshal i kon pa resolvé konflikto, yudansa pa rebahá e kantidat di personanan desempleá i yudansa pa hendenan di bario por kuminsa ku negoshi den nan mes bario

3.1.3. Un skema mas ordená di e trabou integral den barionan.          Den e barionan mester traha riba: Merkado, Bibienda, Bienestar Kultural, Deporte i Rekreashon, Seguridat, Enseñansa/edukashon i Salubridat.

3.1.4. Proyekto di trabou soshal general mester keda introdusí                Pa por kumpli ku e trabou soshal den barionan mester di un kantidat grandi di trahadó soshal. Siudadanonan mester ta liber pa hasi yamada riba un trahadó soshal pa sostené nan na momentu ku nan tin sierto problema, ku e  mesun libertat ku ta yama i pidi  asistensha di polis.

UPN ta bini ku e siguiente strategianan pa drecha kalidat di bida den bario:  

*      Instalá un kuerpo gubernamental òf semi gubernamental den kual tin partisipashon di tur organisashon òf entidat ku ta ehersé òf koordiná trabounan den bario pa asina yega na un plan integral pa barionan.*      Introdusí mekanismonan di kooperashon entre e diputadonan ku den nan maneho di un òf otro forma tin di haber ku barionan; pa asina evitá stagnashon di trabou, trahamentu banda di otro òf  trahamentu pa haña krédito. *      Laga kondusí un inventarisahon kompletu basá riba e aspektonan demográfiko, problemátiko, ambiental, stratégiko i personal pa por  yega na un maneho integral pa barionan.*      Den estrecho kooperashon ku Unidat di Bario, Fesebako i otro organisashonnan di bario introdusí enseñansa di fishi i otro kursonan di desaroyo general den e barionan.*      Bini ku ehersisionan pa envolví habitantenan di bario mas tantu posibel den solushon di problemanan di bario dor di krea i “train” sierto timnan di bario kualnan na nan turno mester sigui “train” mas hende den e bario riba por ehèmpel prevenshon en general. *      Pa medio di un plan soshal bon hinká den otro buska fondonan lokal òf internashonal pa traha na e parti físiko (infrastruktura) di barionan.*      Pone fondo disponibel pa Fundashon Drecha Kas ku ya kaba ta traha riba rehabilitashon di bibienda por sigui traha na reparashon di kasnan den mal estado (no kasnan di F.K.P.) den barionan.*      Stipulá un suma real di eksistensha mínimo i ahustá asina e suma di ònderstant pa esaki ta minimalmente di akuerdo kuné.  

3.2. BIBIENDA, KARETERANAN I TERENO DI HUR

3.2.1.  Bibienda; nesesidat grandi di un dak riba kabes                         Un Pueblo Nobo ta kere ku mester bini ku un maneho di konstrukshon di bibienda mas agresivo, si ta nesesario, ku yudansa di un Partner Stratégiko. Mester duna prioridat na personanan ku ta den nesesidat di un kas i ku ta keda den un instituto ku ta duna alohamentu òf na kas di un famia òf konosí, pa nan bini mas lihé na remarke pa un kas. Esaki ta evitá ku nan mester biba un temporada largu den un instituto òf bou di dak di otro hende ku tur e konsekuenshanan ku esaki por trese kuné.

3.2.2. Kareteranan                                                                                        E kalidat di asfalt por ta bon, pero ta parse ku pa un òf otro motibu e no ta mantené su kondishon pa muchu largu. Ta bon pa laga e servisio konserní hasi un investigashon kiko por ta e motibunan di esaki i trese kambionan pa remediá situashon di nos kareteranan. 

3.2.3. Terenonan di hür (huurgrond)                                                         Un otro problema ku meresé atenshon, ta di personanan ku ta disponé di pida tereno di hür i ke hasi esaki “erfpacht”. Reklamonan ku UPN ta haña ta, ku e proseso aki ta dura sumamente largu.   

STRATEGIANAN

*      Sigui hasi trámitenan pa Fundashon Kas Popular yega na forma un aliansa stratégiko ku un òf mas entidat pa yuda finansiá konstrukshon di mas kas pa pueblo. *      Evaluá henter e sistema di dunamentu di punto di Fundashon Kas Popular a base di kua un persona ta bini na remarke pa un kas i evaluá si e ta kuadra ku nos situashon soshal aktual*      Garantisá ku  e fondo ku “Wegenfonds” ta generá pa medio di belasten di outo, en bèrdat ta bai pa drechamentu di kayanan riba nos isla.*      Evaluá e posibilidat pa kuminsá konstruí sierto kayanan di un otro material ku no ta asfalt ya ku esakinan kada biaha mester di mantenshon (finansiamentu regular), ta forma peliger di slepmentu etc. *      Buska métodonan pa fasilitá e trámitenan ku mester wòrdu hasí pa kambia un tereno di hür den “erfpacht” di moda ku e persona ku ta den e situashon aki por bini mas lihé na remarke pa haña un hipotek.   

4. GRUPONAN DI ATENSHON SPESHAL DEN  NOS KOMUNIDAT

4.1. Famia en general komo institushon soshal Ta probá ku famianan kibra tin un influensia negativo riba un hoben i su edukashon.              Ban traha riba konstrukshon di famianan funshonal komo base di un komunidat. Un Pueblo Nobo ta konvensí ku e famia siendo un núkleo chikitu,  sinembargo ta sumamente importante den nos komunidat. Muestra di esaki ta e importansha ku nos ta duna e famia den nos programa di akshon basando nos mes riba nos konvikshon ku ta imposibel trese kambionan struktural den kualke situashon den nos país sin influensha i envolvimentu di e famia.

Un Pueblo Nobo ta kere ku promoshon di famianan funshonal lo yuda den prevenshon di diferente problema soshal ku nos país ta konfrontado aktualmente manera e.o. kriminalidat, uso di alkohòl i otro droganan, embaraso hubenil, malunan venériko inkluso Aids  ets.Pa e motibu aki Un Pueblo Nobo ta kere firmemente den lantamentu di un instituto pa traha konkretamente i agresivamente riba desaroyo di famianan funshonal.  STRATEGIANAN.*      Instituí un ofisina ku mester traha na formashon i guiansa di famia, mayor i yu.*      Den kooperashon ku gobièrnu sentral ahustá leinan eksistente di tal forma ku ta pone ámbos mayor responsabel pa kria nan yu.*      Organisá kursonan ku ta prepará personanan pa bira terapista di famia.  

4.2. Kuido di grandinan                                                                            Un porsentahe grandi di nos poblashon ta riba 60 aña. I e pronóstiko ta ku esaki lo sigui subi drástikamente                                                         Un otro punto di atenshon mas ku ta stroba desaroyo di  grandinan  ta e problema finansiero.                                                                                  Un Pueblo Nobo ta boga pa un penshun general basá riba kubrimentu di gastunan di nesesidat di grandinan ku tur suidadano por gosa di dje.  Nos grandinan ta sufri tambe di hopi problema di salu ku tin deber tambe ku nan no tin sèn sufisiente  pa kubri gastunan di remedi.  

STRATEGIANAN

*      Intensifiká e kuido ku nos grandinan ta risibí den nan propio ambiente, mas tantu posibel.*      Krea un servisio di transporte públiko privá pa hendenan grandi por hasi un apelashon riba dje na momentu ku nan tin ku akudí na kualke instansha pa haña atenshon médiko. *      Sigui intensifiká fasilidatnan pa nos grandinan na lugánan públiko.*      Den kooperashon ku Fundashon Kas Popular i Fundashon Drecha Kas traha na restourashon di kasnan den mal estado kaminda tin hende grandi ta biba pa asina, kaminda esaki ta posibel, nan keda biba mas tantu posibel den nan propio ambiente.*      Urgí gobièrnu sentral pa yega na stipulashon di un suma di penshun di behes general ku grandinan por biba di dje i kubri nan gastunan.   

4.3. Muchanan desampará/Internatnan                                                 UPN ta haña ku ta imprudente pa kambia e maneho di alohamentu bahando supsidio sin ku e yudansa na famianan a duna resultado.  Speshalmente konsiderando e situashon soshal-emoshonal serio ku un kantidat di famia riba nos isla ta pasando aden, mester ta nesesario pa mantené i asta amplia e posibilidat pa muchanan risibí e guia nesesario den un internat.Sosten na i guia di famianan pa kumpli ku nan tarea di edukashon di nan yunan, aktualmente ta imperativo.  

4.3.1. Edukashon i “opvang” di mucha primariamente ta tarea di mayornan.                                                                                                   UPN ta di opinion ku edukashon i “alohamentu” di mucha ta primordialmente  tarea di mayorno i no di gobièrnu.Mester yega na un maneho struktural pa sostené mayornan den nan tarea di edukador.Si un òf tur dos mayor ta traha e úniko solushon ku a a resta nan den e komunidat di awendia ta pa hiba nan yunan un krèsh.Ta na bienestar di kada doño di trabou si un mayor ta trankil na trabou, pasobra e sa ku su yu ta bon kuidá. P’esei doñonan di trabou mester keda stimulá pa kontribuí den proyektonan di “bedrijsgerichte opvang”.  

STRATEGIANAN

*      Presentá un maneho ku ta duna sosten struktural na mayornan den edukashon di nan yunan, pero tambe sosten finansiero na mayornan di ménos rekurso ku no por ta na kas pa kuida nan yunan pa e muchanan aki por risibí e kuido nesesario otro kaminda.*      Den konsulta ku Fundashon Kas Popular evaluá e posibilidat pa krea e fasilidat pa den kaso ku sierto kaminda hóbennan ku despues ku nan sali for di internat no por regresá kas den un situashon sano, por biba bou di guia profeshonal na un forma independiente.*      Alsa supsidio i duna debido sosten na internatnan den nan funshonamentu, miéntras ku ta traha riba funshonamentu di famianan riba nos isla.*      Yega na un akuerdo entre gobièrnu i sektor privá pa bèrdadero supsidio di “opvang” pa mucha i forma di “bedrijfsgerichte opvang” tambe.  

4.4. Violensia Doméstiko                                                                Violensia doméstiko ta wòrdu práktika den tur gremio i rasa. A yega tempu pa hasi algu na e fenómeno aki.  

STRATEGIANAN

*      Reaktivá institutonan ku ta atendé e problemátika aki i hasi e investigashonnan nesesario di e magnitut di e problema.*      Duna guia na víktimanan di tur tipo di violensha i violashon en general i violensha doméstiko en partikular.*      Konsientisá víktimanan pa duna keho kontra di e agresor.*      Duna informashon na skol i otro instanshanan i na pueblo en general enkuanto e tópiko aki.*      Separá un fondo pa yuda esnan di ménos rekurso, ku mester di yudansa hudisial, material, finansieramente i spiritualmente.*      Instituí un òf mas sentro di sokoro pa esnan ku bira víktima di violensha doméstiko i ku ta den peliger.  4.5  ImigrantenanUPN ta konvensí ku desaroyo di un maneho integral di stranheronan ta di sumo urgensha tantu na bienestar di e pueblo kurasoleño  komo di tur stranhero riba nos pais. E maneho aki mester ta basá riba e vishon ku nos tin pa nos pais i ki tipo di pueblo nos ke desaroyá pa alkansá e vishon aki i mester kontené tur e ingredientenan manera kontròl, edukashon, bibienda, salubridat etc.   

STRATEGIA

*      Yega un maneho integral di stranheronan riba nos isla den konsulta ku instanshanan relevante.  

5. BAN ATAKA PROBLEMANAN SOSHAL DOR DI  HASI “PREVENSHON” NOS ESTILO DI BIDA  

5.1. E importansha di prevenshon.

*      Prevenshon ta redusí problemanan soshal ku ta tòrnu nos komunidat for di otro i ta kaba ku nos rekursonan. *      Prevenshon ta yuda e hende bira siudadano mas produktivo.*      Prevenshon ta hasi e nashon mas salú. *      Prevenshon ta spar sèn.   

5.2. Prevenshon komo parti integral di restourashon                               Un Pueblo Nobo  ta presentá un forma nobo di aserkamentu di e ser humano promoviendo kambio di mentalidat i re edukashon di nos pueblo. Esaki por wòrdu mirá komo un proseso aktivo kaminda simultaneamente ta traha riba entre otro: promoshon di bida salú i bienestar di e ser humano, promoshon di famianan funshonal, promoshon di komportashon sano i trahamentu na kambionan positivo di mentalidat di nos pueblo. Di e totalidat aki prevenshon ta forma un parti integral.  UPN ta proponé un sistema kaminda gobièrnu ta keda responsabel pa prevenshon kolektivo. Programanan di prevenshon ta kostoso i no por kubri tur área di prevenshon. Ta imperativo pues, pa nos pueblo komprendé realmente kiko prevenshon ta enserá.  

STRATEGIA

*      Instituí un instituto di promoshon di bida salú i prevenshon general.  

6. KRIMINALIDAT, USO DI DROGA I OTRO TIPO DI ADIKSHON  

6.1. Kriminalidat.Partido UPN den e lucha pa prevení komportashon delinkuente i trata na redusí e kantidat di hóbennan ku ta haña nan envolví den aktonan kriminal serio i violento, ta kere ku mester dediká atenshon riba 5 área importante; esta: e individuo, e famia, Skol, “Peer group”, Bario.  

STRATEGIANAN

*      Fortalesé e institushon famia;  (esaki ta wòrdu ampliá den e tópiko tokante di famia)*      Sostené institutonan soshal manera skol, organisashonnan di bario, institushon i gruponan religioso den nan esfuerso pa desaroyá hóbennan kapas, madurá i responsabel.*      Promové prevenshon di kriminalidat na skol, den famia, organisashonnan di bario i institushonnan religioso etc.*      Krea posibilidat pa intervení inmediato i efektivamente ora komportashon delinkuente presentá.*      Krea mekanismo di kooperashon entre instanshanan, tantu gubernamental komo partikular, pa por tin un aserkamentu amplio, strukturá i sinkronisá pa prevení kriminalidat.   

6.2. Uzo di droga.                                                                             Opviamente UPN ta kere ku pa ataká e problema di uso di droga na un manera efektivo, mester dediká atenshon na tres aspekto ku ta relashoná ku e uso: e Demanda, e Suministrashon i e Ambiente. Pues prevenshon ta un strategia esensial pa redusí uso di droga. Prevenshon di uso di droga ta un kombinashon di instansha i organisashonnan huntu mester traha riba esaki pa di tal manera tin un sinkronisashon di aktividatnan.  Sí ta nesesario pa tin un  punto sentral ku ta koordiná e trabounan c.q. F.M.A.   

STRATEGIANAN

*      Inisiá riba un base struktural programanan di prevenshon di droga na skolnan básiko i na enseñansa avansá, kual programanan mester forma parti integral di un kuríkulo di prevenshon general.*      Gobièrnu Insular mester introdusí un Programa di Sosten (Employee Assistance Program), den kooperashon ku ARBO pa su empleadonan di kual programa “Maneho di Droga pa Empleadonan Públiko” ta forma un parti integral. *      Krea un kuerpo ku mester kontrolá efektividat di kombatimentu i prevenshon di uzo di droga riba nos isla i duna gobièrnu ku ta karga e responsabilidat final pa salú di nos pueblo, konseho riba esaki.  

6.3. Wega di plaka (“Gambling”) Unabes ku e fenómeno di gèmbelmentu ta kresiendo i un kantidat grandi di hende ta eksponé na dje, UPN ta kere ku énfasis mester keda poné riba e siguiente  strategianan:   

STRATEGIANAN

*      Inisiá kampañanan di edukashon riba e impakto ku problema di gèmbelmentu por kousa.*      Inisiá programanan di informashon speshalmente dirigí riba e hubentut ku énfasis riba abilidatnan pa kontra arestá e problema di gèmbelmentu.*      Stipulá komo obligashon ku na tur sitio kaminda tin gèmbelmentu, tin na un  forma visibel foyeto di informashon, “stickers” etc. tokante posibel problemanan ku gèmbelmentu por kousa.*      Krea i ekipá fasilidatnan ku personal adekuá pa trata esnan ku ya tin problema ku gèmbelmentu i nan famia. E fasilidatnan aki mester ta aksesibel i konosí pa komunidat.*      Yega na un fórmula pa esnan ku ta duna okashon pa gèmbelmentu manera kasinonan tambe invertí den kaha di gobièrnu den prevenshon di adikshon na gèmbelmentu i kuido di esnan adikto.  

7. ENSEÑANSA KULTURA I DEPORTE

  

7.1. Enseñansa

Kambia bo enseñansa, kambia bo pueblo!

Ta nesesario pa nos enseñansa promové desaroyo pèrsonal di e ser humano, alsa e sentido di balor propio i tambe sentido di responsabilidat tantu individual komo kolektivo. Pa logra esaki nos mester di:*      Nos propio sistema di enseñansa, ku ta adaptá na nesesidatnan di nos pueblo. *      Un sistema ku por haña integrashon no solamente ku Ulanda pero tambe den Karibe i Merka.   Un Pueblo Nobo ta kere ku mester bini ku un maneho di enseñansa nobo. Maneho ta un obligashon  ku gobièrnu mester kumplí kuné pa garantisá su pueblo un enseñansa di kalidat i ku ta respondé na normanan stipulá pa Nashonnan Uní. Enseñansa ta un derecho básiko di kada individuo i mester ta aksesibel pa tur hende i e individuo tin derecho riba un enseñansa di kalidat. Pa por drecha kalidat i modernisá nos enseñansa, Un Pueblo Nobo ta kere ku ta nesesario pa yega na: *      Introdukshon di leinan nobo dirigí riba tur e aktornan ku ta responsabel pa un enseñansa di kalidat. *      Pone finansa i profeshonalnan disponibel pa mehorashon di e kalidat di enseñansa *      Stipulá e direkshon den kua mester dirigí nos enseñansa i tuma posishon kla i fiho   Skol ta un sentro di edukashon i formashon. Skol mester por funshoná henter dia. Despues di e orario stipulá pa skol, mester krea e oportunidat di aktividat despues di skol, kaminda lidernan di hubentut i e otro profeshonalnan ta sigui ku e proseso di formashon soshal, deportivo i rekreativo.   

7.1.1. Mayor Mayornan ta esnan indiká pa traha na formashon di nan yunan i mester  asumí nan responsabilidat. Pa por hasi esaki, mester bini ku programanan pa reeduká e mayor. E programanan aki mester enserá tur kuater área di formashon (desaroyo) esta: sosial, ekonómiko, kultural i spiritual.   

7.1.2. Maestro Un Pueblo Nobo ta boga pa rekapasitashon obligatorio di e maestro pa e por funshoná den e sistema di inovashon. Un Pueblo Nobo lo hiba un maneho pa drecha e imágen i kondishonnan bou di kual e maestro tin ku funshoná. Kada skol mester tin por lo ménos un asistente general pa yuda solushoná situashonnan ku tin tendensia di sali for di man. Mester kambia e imágen di maestronan di skol, hasi e kuríkulo di Akademia Pedagógiko atraktivo i presentá benefisionan real pa maestronan di skol di moda ku mas hende lo deseá di bira maestro. Den e situashon aktual lo ta bon pa speshalmente personanan di e sekso maskulino, mirando ku tin hopi kasnan di famia ku no tin bon relashon entre tata i yu, bira maestro di skol, di moda ku ora e mucha bai skol tòg e por haña e sentido di direkshon di e hende hòmber.   

7.1.3. Mucha E mucha mester ta sentral den henter e proseso di siñamentu. Skol mester bira un instituto agradabel ku e mucha lo ke bishitá ku plaser.    

7.1.4. Material Un Pueblo Nobo ta kere ku e isla di Kòrsou mes mester desaroyá su propio material pa tur materia. Mester tene kuenta ku e siensia serebral. E mucha mester por kapta loke e material ta ofresé.   

7.1.5. Idioma Ta konosí ku un ser humano mester haña enseñansa den su idioma materno. Esaki ta basa riba un di e derechonan fundamental ku ta ankrá den leinan internashonal. Tambe ta asina ku ta sientífikamente probá ku pa un mucha siña un otro lenga ku éksito e mester siñ’é for di su idioma materno.   

7.1.6. Enseñansa di Fundeshi. Den tur e 3 siklonan di enseñansa di fundeshi mester tin den e pakete di formashon general énfasis riba formashon spiritual (despiertá konsenshi). Norma i balornan ku ta e rekisitonan pa un komunidat por funshoná salú mester haña un lugá importante. E último siklo ta wòrdu karakterisá pa un integrashon di e pakete di enseñansa di formashon general i enseñansa di fishi, asina ku tur mucha por haña un fundeshi sólido i haña oportunidat igual pa desaroyá nan abilidatnan i por haña nan lugá riba e merkado laboral. Mas materia ku ta e kaso awor aki lo wòrdu ofresé. Mester duna mas atenshon i krea oportunidat pa formashon artístiko i tékniko i kultural i soshal.   

7.1.7. Inovashon den enseñansa ta nesesario. Aparte di terenonan di edukashon básiko manera: Idioma, Aritmétika i Matemátika, Hende i komunidat, Hende i Naturalesa /Teknologia mester tin tambe, formashon kreativo i ekspresivo i formashon soshal i spiritual for di skol di fundeshi. Mester krea tambe skolnan lokal multifunshonal kaminda espasio ta ser kreá pa e era nobo di teknologia.   

7.1.8. Maneho di finansiamentu di estudio